مكتب ايده آليسم و تعليم و تربيت :

 

ايده آليسم در لغت به معناي پندارگرايي و اصالت تصور است. اين مكتب قديمي ترين مكتب فلسفي نظام دار غرب است و شايد از زمان افلاطون به بعد شروع شده است. افلاطون به اين مكتب نظم  مي دهد. در اين مكتب فلسفه پديده ها را بر  اساس ايده آل يا آنچه به روح و تصور نسبت داده مي شود تفسير مي كنند. در اين مكتب اصالت با عقل و ذهن و فكر است به تعبير ديگر روح است كه اصالت دارد و عقل و ذهن برخاسته از روح است پس اصيل است. در اين مكتب واقعيت در پندار و ذهن انسان است و بيشتر از آن كه مادي باشد مجرد از ماده است.

اصول اعتقادات پيروان اين مكتب به قرار زير است :

1- ارزشهاي روحي تأثير قطعي در امور جهان دارد. جهان روحي ثابت تر است و حقيقت بيشتر از آنچه مادي باشد روحي است. انسان را همه دو بعدي مي دانند ؛ بعدي در جسم، بعدي در روح. بعضي مكاتيب مثل ماترياليستها مادي بيشتر مسئلة جسم و ماده را اصل مي دانند و بعضيها روح را. نيچه روح را در خدمت جسم مي داند. در مكتب ايده آليسم تقدم روح بر جسم مورد توجه است.

مرغ باغ ملكوتم نيم از عالم خاك   چند روزي قفسي ساخته اند از بدنم

شرف المكان في المكين

اسلام در مورد مكتب ايده آليسم اين طور نظر دارد كه جسم خاستگاه روح است. ملاصدرا فيلسوف بزرگ قرن 12 عقيده به حركت جوهري دارد. روح از تكامل جسم در جسم و بوسيلة جسم ايجاد مي شود .

ولقد خلقنا الانسان من سلا له من طين : و همانا آدمي را از گل خالص آفريديم.(سورة مؤمنون آية12)

حضرت آيت الله خميني (ره) و استاد مطهري و استاد طباطبايي نيز اين نظريه را دارند.

2- تن و روان جداي از هم و مقابل هم قرار دارند( روح و جسم را يكي نمي دانند ) روح را بر جسم مقدم مي دانند.

3- رفتار انسان ذاتاً هدفدار است و انگيزش اساسي رفتار در درون خود فرد است نه خارج از آن. انسان آزاد است و داراي آزادي اراده است و مي تواند با ارادة خويش به ارزش يابي بپردازد، به اشياء ارزش دهد يا آنها را بي ارزش شمارد.

4- زندگي خوب براي انسان آن نوع زندگي است كه در آن مفاهيم ارزشي درك شده اند و در رفتار فردي او آشكار مي شوند.

5- بين فرد و جامعه وحدت وجود دارد. هر فرد جزئي از كل است كل خاصيتي دارد كه در هيچيك از افراد نمي توان آن خاصيت را ديد مانند مدرسه، جامعه كه يك كل است و بايد بين اعضا در نهادهاي آن يگانگي وجود داشته باشد. جامعه را پيروان اين مكتب جامعه را از مجموع افراد بصورت فردي با ارزش تر مي دانند.

6- مدرسه بزرگ ترين نگاهبان ميراث فرهنگي و عقلي دانش آموزان بشمار مي رود.

” يابن آدم انما انت ايام او امضي يوما ذهب بعضك : اي فرزند آدم تو به منزلة روزها هستي. روزها گذرا مي باشد. هرگاه روزي بر  تو بگذرد يك قسمتي از وجود تو همراه آن روز ها از تو جدا  مي شود. ”

 

معرفت شناسي از ديدگاه ايده آليسم :

 

در اين مكتب معرفت يا شناخت انسان مستقل از تجربة حسي است. انسان مي تواند از طريق شهود بدون واسطة حس و تجربة حسي حقيقت را پيدا كند. يافته هاي فكري خودش را بوسيلة عقل ارزيابي كند يعني اعتقاد بر اين است كه منشأ معرفت انسان مجرد از ماده است و ذهني و عقلي است. افكار انسان كه غير مادي هستند مبناي وجود و هستي او را تشكيل مي دهند.

 

نظرية ارزش شناسي در مكتب ايده آليسم :

پيروان اين مكتب معتقدند كه ارزشها در وجود خدا يا يك نيروي غير شخصي و غير مادي كه جاوداني و ازلي است وجود دارد. خير و شر، زشتي زيبايي و مجموعاً ارزشها و ضد ارزشها بصورت مطلق از خدا نشئت مي گيرد پس مطلق است.

 آنهايي كه خداپرست هستند عقيده دارند كه خدا نيروي لايزال، منشأ هستي است و انسان مخلوق خدا و بهترين مخلوق اوست.

آنهايي كه خداپرست نيستند عقيده دارند كه خدا ساختة ذهن انسان است.

 

آموزش و پرورش از ديدگاه ايده آليسم :

 

در اين مكتب براي تربيت اهميت خاصي قائلند و معتقدند كه هدف تعليم و تربيت بايد رشد و تكامل ذهن و ”‌خود ” فرد و دانش آموز باشد. مدرسه بايد روي فعاليت هاي عقلي احكام و داوري هاي ارزشي و اخلاقي موضوع زيبا شناسي، آزادي فردي و اجتماعي، مسئوليت فردي و انضباط شخصي تأكيد فراوان داشته باشد. در اين فلسفه به هدفهاي تعليم و تربيت بيشتر از روشهاي تدريس توجه        مي شود همچنين براي مطالعة علوم انساني بيشتر از علوم طبيعي اهميت قائل مي شود. جنبه هاي آگاهي ذهني انسان و آنچه فرهنگ، هنر، اخلاق و دين ناميده مي شود اينها را به حقيقت نزديكتر مي دانند. به عقيدة اين مكتب انسان تنها موجود قابل تربيت است. تنها موجودي است كه داراي تاريخ و فرهنگ و تمدن است و به پشتوانة توانايي هاي ذهني و فكري توانسته است به پيشرفت هاي علمي، صنعتي، فكري و فلسفي برسد چيزي كه ساير موجودات به آن نرسيده اند.پيروان اين مكتب معتقدند كه تفكر رمزي و سمبوليك خاص انسان است همچنانكه تفكر مجرد از عينيت هاي موجود طبيعي و خارجي است.

پيروان اين مكتب معتقدند كه آموزش و پرورش عبارتست از نفوذ انسان روي انسان و جرياني است كه انسان را به تحقق ذات ( به فعليت رساندن استعدادهاي بلقوة انسان در حد لايق ) ضمن كوششهاي شخصي راهنمايي كند. تربيت جريان دو طرفه است بايد هر دو فعال باشند. انسان قابليت طبيعي فراواني براي رشد و كمال دارد و نيازمند است ارزشهاي اخلاقي را از مدرسه بياموزد. صاحبان اين فلسفه در مراتب والاي عظمت روح انسان تأكيد دارند و آنرا در عاليترين مراتب وجود قرار مي دهند.

پس در ديدگاه اينها هدف تربيت آن است كه انسان را به عالي ترين درجة كمال كه حد لايق اوست برساند. انسان خوب را بر انسان با معلومات ترجيح مي دهند. انسان خوب آن است كه آنچه مي داند بتواند.

 

ديدگاه مكتب ايده آليسم  دربارة مربي و آموزش :

 

مربي مقام بسيار بالايي دارد. آنها معتقدند كه مربي بايد از نظر عقلي و اخلاقي فردي برتر و سرمشق خوبي براي دانش آموزان باشد. وظيفة معلم و مربي راهنمايي كودك است براي رسيدن به حقيقت. معلم مهمترين عنصر مدرسه است. مدرسه به منزلة گلستاني است كه دانش آموزان گل هاي اين گلستان و معلم باغبان اين گلهاست و بايد كه اين گلها به عالي ترين درجة رشد و كمال برسند.

ديدگاه مكتب ايده آليسم  دربارة روشهاي تدريس :

 

مدرسه بايد شرايط انديشيدن را براي دانش آموزان فراهم كند. دانش آموزان در انتخاب موضوعها راهنمايي شوند. در فراگرفتن ارزشها و تمدن انساني تشويق شوند بايد توجه به حقيقت بخاطر خود حقيقت و توجه به خوبي و زيبايي بخاطر خود زيبايي اهميت داده شود. در مدرسه بايد دين و اخلاق از طريق فعاليت هاي بدني، مسائل بهداشتي، كارهاي دسته جمعي، كمك و مساعدت در امور و مسائل خير و عام المنفعه آموزش داده شود.

 

ديدگاه مكتب ايده آليسم  دربارة برنامة تدريس :

 

برنامه درسي در اين مكتب بر اساس طبيعت وجود انسان تنظيم شده و شامل موضوعاتي است كه براي تحقق رشد و كمال عقلي و عقلاني انسان ضرورت دارد. از ديدگاه صاحبان اين مكتب تجربه هاي انسان به دو نوع تقسيم مي شود :

الف) آنچه به محيط طبيعي اختصاص دارد.

ب) آنچه مربوط به خود انسان است.

برنامه هاي درسي بايد در اين دو زمينه بايد در اين دو زمينه طراحي شود.

برنامة درسي در چهار گروه زير تنظيم مي كنند :

1- مطالعة درسهاي عملي مثل روش تهية غذا و مسكن، بكار بردن ابزار و آلات.

2- مطالعة درسهاي نظري مثل ادبيات، زبان، علوم، رياضيات و از اين قبيل.

3- مطالعة درسهاي هنري مثل هنر، شعر، موسيقي و مجسمه سازي.

4- مطالعة درسهاي ديني و اخلاقي مثل الهيات، نظريات ديني، دستورات و احكام ديني.

فلاسفة معروف ايده آليسم :

افلاطون، كانت، هگل، برادلي